Tavan vinci parçaları: her aksamın görevi ve kontrol noktaları

Tavan vinci parçaları; ana kiriş veya kirişler, tekerlekli başlık kirişleri ve yürüyüş tahrikleri, kaldırma grubunu taşıyan kedi, kumanda sistemi, enerji beslemesi ve güvenlik donanımlarından oluşur. Vincin üzerinde yürüdüğü kreyn yolu ise genellikle binanın parçasıdır. Her parçanın ne iş yaptığını ve nerede aşındığını bilmek; şartname hazırlamayı, kontrolü ve yedek parça siparişini kolaylaştırır.

Tavan vinci parçaları birlikte nasıl çalışır?

Köprü vinç yükü üç eksende hareket ettirir. Kaldırma grubu yükü kaldırıp indirir, kedi (vinç arabası) onu açıklık boyunca taşır, köprü ise kreyn yolu rayları üzerinde hol boyunca yürür. Her hareketin kendi motoru, freni ve limit şalteri vardır; bu yüzden kontroller de her hareket için ayrı yapılır.

Köprü vinç parçalarını altı ana aksamda toplamak mümkündür:

• Ana kiriş (köprü kirişi): holün açıklığını geçer ve kediyi taşır.
• Başlık kirişleri: köprüyü tekerlekleri üzerinde taşır, köprü yürüyüş motorlarını barındırır.
• Kedi ve kaldırma grubu: kiriş üzerinde yürür ve yükü kaldırır.
• Kumanda: elektrik panosu ile butonyer, telsiz kumanda veya operatör kabini.
• Enerji beslemesi: kreyn yolu boyunca kapalı bara, köprü üzerinde festoon sistemi.
• Güvenlik donanımları: aşırı yük sınırlayıcı, limit şalterleri, tamponlar, acil stop.

Kreyn yolu kirişleri, raylar ve son durdurucular çoğunlukla vinçle değil, binanın çelik yapısıyla birlikte projelendirilir. Rayların hizası tekerlekleri doğrudan etkilediği için kreyn yolu ve bina gereksinimleri vincin kendisi kadar özen ister.

Ana kiriş: kutu kiriş mi, hadde profil mi?

Ana kiriş; kediyi, kaldırma grubunu ve yükü açıklık boyunca taşır, tüm kuvvetleri başlık kirişlerine aktarır. Tek kirişli vinçte kaldırma grubu kirişin alt başlığında yürür. Çift kirişli vinçte iki kirişin üzerinde kedi rayları bulunur ve kanca kirişlerin arasından sarkar; bu düzen kanca yüksekliği kazandırır, yüksek kapasite ve geniş açıklıklara da uygundur.

Hadde profiller (standart I veya H profiller) hafif yükler ve kısa açıklıklar için sade ve ekonomik bir çözümdür. Kutu kiriş ise iki gövde levhası, üst ve alt başlık ile iç diyaframlardan kaynaklı olarak imal edilir; büyük açıklık ve kapasitelerin gerektirdiği burulma ve yanal rijitliği sağlar. Kirişlere çoğu zaman hafif bir ters sehim verilir, böylece kedi yolu yük altında yataya yakın kalır.

Kontrolde kaynaklardaki ve başlık kirişi bağlantılarındaki çatlaklara, darbe kaynaklı ezilmelere ve korozyona bakılır. Tek kirişli vinçlerde kedi tekerleklerinin yürüdüğü alt başlık da aşınma ve şekil bozukluğu açısından incelenmelidir.

Başlık kirişleri, vinç tekerlekleri ve köprü yürüyüşü

Başlık kirişleri ana kirişin uçlarına cıvatalı veya kaynaklı olarak bağlanır ve vinci tekerlekleri üzerinde taşır. Vinç tekerlekleri çoğunlukla rulmanlı, çift flanşlı çelik tekerleklerdir; bazı tasarımlarda yönlendirmeyi flanş yerine yatay kılavuz makaraları üstlenir. Tekerlek çapı tekerlek yüküne ve raya göre seçildiği için tekerlek ile ray her zaman birlikte belirlenir.

Köprü yürüyüşü genellikle tekerlek miline takılan redüktörlü bir motorla sağlanır; motorun yay baskılı freni enerji kesildiğinde kendiliğinden devreye girer. Küçük vinçlerde her başlık kirişinde çoğunlukla bir tahrikli tekerlek bulunur. Kutup değiştirmeli (çift hızlı) motorlar yavaş bir konumlandırma hızı sunar; frekans invertörleri ise yumuşak rampalarla yük salınımını, tekerlek, redüktör ve ray aşınmasını azaltır.

Tekerlek ve ray birlikte aşınır. Kreyn yolu hizasızsa ya da tahrikli tekerleklerin çapları farklıysa köprünün bir tarafı öne geçer, vinç verev yürür ve flanşlar ray başına sürtünür. Flanş ve yuvarlanma yüzeyi aşınması, rulman sesi, fren hava aralığı, redüktör yağ kaçağı ve son durduruculara çarpan tamponlar düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Kedi ve kaldırma grubu

Kaldırma grubu yükü kaldırır ve tutar; kedi ise kendi redüktörlü motoru, freni, tekerlekleri, tamponları ve limit şalterleriyle yükü açıklık boyunca taşır. Tek kirişli vinçlerde ikisi çoğunlukla tek bir kompakt ünitedir. Çift kirişli vinçlerde kedi; kompakt bir kaldırma grubunu ya da ayrı yerleştirilmiş motor, redüktör ve tamburu taşıyan tekerlekli bir şasidir.

Motor, redüktör ve tutma freni

Kaldırma motoru halat tamburunu redüktör üzerinden döndürür. Tutma freni yay baskılıdır ve elektrikle açılır; motor durduğunda ya da enerji kesildiğinde kendiliğinden kapanır. Fren hava aralığı ve balata aşınması, redüktör yağ seviyesi ve kaçaklar, rulman ve dişlilerden gelen yeni sesler kontrol listesinde yer almalıdır.

Tambur, halat veya zincir ve kanca bloğu

Halatlı vinçte çelik halat kanallı tambura sarılır ve kanca bloğundaki makaralardan geçer; halat donanımı yükü birden çok halat koluna paylaştırır. Halat, ISO 4309'daki ıskarta kriterlerine göre değerlendirilir: kopuk teller, çap kaybı, korozyon, ezilme ve kuş kafesi gibi şekil bozuklukları. Tambur ve makara kanalları halatla birlikte aşınır; kanca en alt konumdayken tamburda gerekli emniyet sarımları kalmalıdır.

Zincirli vinçte tambur ve halatın yerini sertleştirilmiş yük zinciri ve zincir çarkı alır; bu tip genellikle daha düşük kapasitelerde tercih edilir. Temel kontrol, zincir aşınmasının ve hatve uzamasının üreticinin sınır değerleriyle karşılaştırılmasıdır. Her iki tipte de kanca çatlaksız ve deformesiz olmalı, ağız açıklığı sınırlar içinde kalmalı, emniyet mandalı çalışmalıdır.

Kumanda sistemi ve enerji beslemesi

Kumanda panosunda ana kontaktör, her hareket için kontaktörler veya frekans invertörleri, kumanda gerilimi beslemesi ve koruma elemanları bulunur. Operatör vinci butonyer, telsiz (radyo) kumanda ya da kabinden yönetir; seçim açıklığa, çalışma yoğunluğuna ve operatörün yükten ne kadar güvenli mesafede durabileceğine bağlıdır. Kaldırma makinelerinin elektrik donanımına ilişkin gereklilikler EN 60204-32'de yer alır.

Enerji vince iki kademede ulaşır. Kreyn yolu boyunca kapalı bara sistemi ve kayar akım toplayıcılar kapalı alanlarda yaygın çözümdür; kilitlenebilir bir ana şalter tüm hattı enerjisiz bırakır. Köprü üzerinde ise festoon sistemi, yani bir profil içinde yürüyen arabacıklara asılı yassı kablolar, kediyi ve kaldırma grubunu besler. İki sistemi festoon ve kapalı bara karşılaştırmamızda ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Düzenli bakılması gerekenler: akım toplayıcı kömürleri, topraklama (koruma iletkeni) toplayıcısı, festoon kablolarındaki sürtünme izleri, butonyer kablosu ve gerilme önleyici bağlantısı.

Vince entegre güvenlik donanımları

• Aşırı yük sınırlayıcı: Makine Emniyeti Yönetmeliği uyarınca anma yükü 1.000 kg ve üzerindeki vinçlerde zorunludur.
• Kaldırma limit şalterleri: işletme üst ve alt limitleri; çoğu zaman bağımsız bir acil üst limitle desteklenir.
• Yürüyüş limit şalterleri, tamponlar ve son durdurucular: köprü ve kedi için.
• Acil stop: genellikle ana kontaktörü açarak tüm hareketleri durdurur.
• Yay baskılı (emniyetli) frenler ve kanca emniyet mandalı.

Aynı kreyn yolunu birden fazla vinç paylaşıyorsa genellikle çarpışma önleyici sistem de eklenir. Her donanımın nasıl çalıştığını ve nasıl test edildiğini tavan vinci güvenlik donanımları yazımızda bulabilirsiniz.

Hangi parça nerede aşınır? Özet tablo

Bu parçaların ne zaman değiştirilmesi gerektiğini vinçte aşınan parçalar ve değişim kriterleri yazımızda ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Ervan Cranes teslimattan sonra nasıl destek verir?

Ervan Cranes, 1–100 ton kapasiteli tek ve çift kirişli tavan vinci modellerini Torbalı/İzmir'deki tesisinde tasarlar ve üretir. Her vinç yüküne, açıklığına, kaldırma yüksekliğine ve çalışma sınıfına göre projelendirilir; vinci tasarlayan ekip devreye almayı da üstlenir. Teslimden sonra yedek parça hizmetimiz tekerlek, halat, kanca bloğu, fren ve kumanda elemanlarını sağlar. Periyodik bakım, arıza müdahalesi ve operatör eğitimi ise bakım ve teknik destek hizmetimizin kapsamındadır.

Sık Sorulan Sorular

Kedi ile kaldırma grubu arasındaki fark nedir?

Kaldırma grubu yükü kaldıran mekanizmadır: motor, redüktör, tambur veya zincir çarkı, fren ve kanca bloğu. Kedi ise kaldırma grubunu köprü boyunca taşıyan arabadır. Tek kirişli vinçlerde ikisi genellikle tek bir ünitedir; çift kirişli vinçlerde kedi, kaldırma grubunu taşıyan ayrı bir şasidir.

Tavan vincinde ilk hangi parçalar aşınır?

Sürtünen, yuvarlanan veya yük altında anahtarlama yapan parçalar: halat ya da zincir, fren balataları, tekerlek flanşları, makara kanalları, akım toplayıcılar ve kontaktör kontakları. Aşınma hızı çalışma sınıfına, yük spektrumuna, ortama ve kreyn yolunun hizasına bağlıdır. Parçalar yalnızca takvime göre değil, kontrolde görülen duruma göre değiştirilmelidir.

Başka markanın parçası takılabilir mi?

Parça orijinal şartnameyi karşılıyorsa çoğu zaman evet: anma yükü, çalışma sınıfı, ölçüler, bağlantı arayüzü ve elektriksel değerler uyumlu olmalıdır. Fren, kanca, limit şalteri ve aşırı yük sınırlayıcı gibi güvenlik açısından kritik parçalar eşdeğer olmalı, değişiklik kayıt altına alınmalıdır. Farklı bir kaldırma grubu takmak veya kapasiteyi değiştirmek vincin tasarım esasını değiştirir; bu durumda mühendislik değerlendirmesi, güncel dokümanlar ve mevzuat gerektiriyorsa kullanım öncesi kontrol şarttır.

Yedek parça siparişi için hangi bilgiler gerekir?

Önce vinç ve kaldırma grubu etiketlerindeki bilgileri hazırlayın: üretici, seri numarası, imal yılı ve anma yükü. Halat için çap, konstrüksiyon, büküm tipi ve yönü, tel mukavemet sınıfı ve uzunluk; tekerlek için çap, yuvarlanma yüzeyi genişliği, flanş tipi ve tahrikli olup olmadığı gerekir. Eski parçanın fotoğrafı ve ölçüleri hatalı sevkiyatı önler.

Yeni vinç mi planlıyorsunuz, parça mı arıyorsunuz?

Yeni bir tavan vinci için yükü, açıklığı, kaldırma yüksekliğini ve kullanım şeklini; yedek parça için etiket bilgilerini ve parçanın fotoğrafını bize iletin. Teklif isteyin, vincinize uygun öneriyle size dönelim.